Poniżej przedstawiamy podstawowe wymagania dotyczące umundurowania i wyposażenia, pozwalające na zrekonstruowanie sylwetki żołnierza włoskiego 9 pułku Bersaglierów.

Przed zakupem dostępnych na rynku replik prosimy o skontaktowanie się z przedstawicielem grupy. To uchroni Cię przez marnowaniem pieniędzy na przedmioty, które nie będą się potem nadawały do wykorzystania.

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów wyróżniających Bersaglierów są ich nakrycia głowy:

1) Kapelusz (Capello piumato /Vaira)

Jest to czarny filcowy kapelusz z okrągłym, płaskim rondem. Do kapelusza mocowano piumetto składające się
z około 100 (w warunkach bojowych) do 400 (w czasie uroczystości) czarnych piór głuszca. Pierwotnie rolą tego
pióropusza było maskowanie kształtu kapelusza przed przeciwnikiem. Kapelusz ten nazywano również „Vaira”
na cześć sierżanta o tym nazwisku i z nim właśnie wiąże się historia uzasadniająca powód, dla którego kapelusz
noszony jest zawsze wyraźnie pod kątem po prawej stronie głowy. Pewnego razu kpt. La Marmora (założyciel
korpusu Bersaglierów) wydzierał się na sierżanta Vairę i rzucił w niego kapeluszem. Ten był jednak tak szybki, że z
miejsca podskoczył i kapelusz wylądował na jego głowie, przechylony na prawą stronę. La Marmora był pod takim
wrażeniem szybkości żołnierza, że pozwolił mu na jego noszenie w ten sposób, jako oznakę odwagi i lekceważenia
niebezpieczeństwa. Capello piumato do dziś pozostaje symbolem tradycji Bersaglierów. W 1915 r. podczas
oblężenia Mrzli (w Gorycji) ppłk. Negrotto dowódca 23 batalionu Bersaglierów, włożył ten kapelusz na szablę,
przerzucił na pozycje wroga mówiąc do żołnierzy: „Bersaglierzy oto wasz sztandar. Idźcie i przynieście go”.
Bersaglierzy zmienili to nakrycie głowy dopiero pod koniec XIX w. Podejmując walki w Afryce i zamieniając ja na
casco coloniale, a potem na hełmy, które również ozdabiali piumetto.

2) Hełm M33 ( elmetto M.33)

Hełm stalowy z otworami wentylacyjnymi w postaci trzech nitów (jeden z tyłu , dwa po bokach)mocujących
obręcz wewnątrz hełmu, na której umieszczony jest skórzany fasunek, podzielony na 8 segmentów. Podpinka
skórzana, z dwóch pasków w kolorze szarozielonym (grigioverde) zapinana na klamerkę z bolcem, na
prostokątnej podkładce. Podpinki bawełniane z przesuwaną metalową klamerką wprowadzono na początku
lat 60-tych. Kolor hełmu szarozielony, w warunkach pustynnych malowany na kolor piaskowy. Na hełmie z
przodu malowano czarną farbą emblematy jednostek.

3) Piumetto i portapimuetto

Portapiumetto jest metalowym uchwytem w formie „zawiasu”, służącym do mocowania (za pomocą  2 haczyków) do
obręczy hełmu – na zewnątrz hełmu piumetto (pióropusza z czarnych piór, charakterystycznego dla Bersaglierów).
Piumetto umieszcza się w skórzanej tulejce stanowiącej element portapiumetto i zapina na guzik, co pozwala
na pionowe umieszczenie pióropusza. Piumetto noszo również umocowane do kasku korkowego,
poprzez umieszczenie go w kieszonce po prawej stronie i zapięcie guzika. Zapobiegało to wysunięciu się piumetto z kieszonki.

4) Hełm korkowy M.28  (casco coloniale Italiano (Modello la truppa) M. 1928)

Ten lekki kask został zaprojektowany dla ochrony przed słońcem. Ochrona przed skutkami
bezpośrednich i pośrednich trafień była minimalna. Z tych względów stopniowo wychodził
on z użycia w czasie II wojny światowej. Po raz pierwszy użyto ich w czasie II wojny
włosko-etiopskiej, a następnie miał szerokie zastosowanie podczas II wojny światowej w
Africa Settentrionale (Północna Afryka) i Africa Orientale Italiana (włoska Afryka Wschodnia).

Model 1928 jest wykonany z korka pokrytego tkaniną bawełnianą w kolorze piaskowym (kaki).

Po prawej stronie na kasku znajduje się kieszonka, w której Bersaglieri mogli mocować piumetto. Hełm
jest wyposażony w trzy otwory, z których górny jeden chroniony jest kopułą z aluminium, malowaną na kolor
khaki. Po bokach dwa otwory wentylacyjne kryte metalową siateczką. Fasunek stanowi skórzany pasek
przyklejony do pasków korka, a te do kasku.

Rozmiar kasku jest pokazane w środkowej kopuły. Kaski pierwszego typu są w dolnej części pokryte
zielonym płótnem, a drugiego typu w kolorze kaki. Podpinka wykonana jest ze skóry w kolorze
brązowym lub brązowo-czarnym i połączone przez aluminiowe lub mosiężne przesuwki.

Z przodu kasku umieszczano mosiężne emblematy jednostek (fregio) w kolorze złota lub srebra, zazwyczaj
na plisowanej okrągłej kokardzie w włoskich barwach narodowych. Milizia volontaria per la Sicurezza Nazionale
nosiła emblematy na czarnej kokardzie, choć częściej ich emblematy były na tle czarnej wełny.
Zdarzało się, że mosiężne emblematy noszono bez kokardy. U Bersaglierów fregio składało się z
dwóch skrzyżowanych karabinów (lufami do góry), na nich trąbka sygnałowa, a w jej „pętli”okragły tzw. granat
z płomieniem. W centrum granatu (dischetto) umieszczano numer pułku.

Niektórzy żołnierze ozdabiali kaski rysunkami emblematów jednostki, nazwami osób i bitew, osobistymi tekstami.
Przyczepiano też do casco coloniale zdobyte emblematy jednostek wroga (ta praktyka nie była akceptowana przez
naczelne dowództwo), jak i symbole religijne, np. medaliki.

Model 1928 był także w ograniczonej ilości noszony przez oficerów. Fregio na oficerskim casco umieszczano
jednak na wełnianej podkładce w kolorze kaki lub grigioverde. Oficerowie bardzo rzadko nosili emblematy
jednostek z mosiądzu, raczej używano wersji wyszywanej bajorkiem. Oficerowie mieli prawo zakupu hełmów nie tylko
produkowanych w Italii, ale również m.in. z Indii, produkowanych według brytyjskich wzorów, w tym hełmów typu
Aden, z charakterystycznym pikowaniem powłoki hełmu i plisowanym otokiem.

20

5) Fez

Charakterystyczna dla Bersaglierów czapka wełniana (tłoczna) w kolorze czerwonym, na końcu z „pomponem”
w kolorze niebieskim, zwisającym do ramienia na sznurku plecionym z wełny, do połowy czerwonym,
dalej niebieskim. Fezy zostały podarowane Bersaglierom podczas wojny krymskiej, po bitwie pod Czernaja
w 1855 r., przez francusko-algierskie jednostki Żuawów, w uznaniu ich waleczności. Do dziś są noszone zamiast
beretów. Fezów nie wolno było nosić w kieszeni, zwijac w ręku lub nosić pod naramiennikiem, a długość frędzla
nie mogła przekraczać 30 cm, aby mógł on swobodnie skakać od jednego ramienia do drugiego.

1

6) Furażerka (Bustina M.34 oraz M.42)

Włoska furażerka wojskowa, zaprojektowana u progu lat 30. przez Federica Caproniego.
Charakteryzował ją podniesiony do góry daszek oraz opuszczane na dół nauszniki, które
były zapinane na guzik (tzw. napy) od środka, po lewej stronie. Z przodu zazwyczaj naszywano
godło danej formacji. W 1942 r. wprowadzono nowy model furażerki z daszkiem. W warunkach
tropikalnych furażerki wykonywane były z tkaniny bawełnianej w kolorze piaskowym. W jednostkach

Bersaglierów furażkę noszno jedynie od sierżanta w górę. Żołnierze niższych stopni nosili fezy.

7) Kurtka mundurowa (giacca)

  1. Model 34

Kurtka (w wersji tropikalnej) z bawełny w kolorze piaskowym (tzw. kaki) o drobnym splocie diagonalnym.
Kołnierz wykładany, stąd pod tą kurtkę zakładano koszulę bawełnianą (camicciacottone m.39), również
w kolorze piaskowym, zwykle lekko ciemniejszą oraz krawat również w kolorze kaki. Koszula z przodu
zapinana na 4 guziki. Na koszuli 4 kieszenie płaskie, zapinane na guziki, z klapkami o zaokrąglonych
rogach. Na środku kieszeni kontrafałdy. Naramienniki (spalline) zapinane na guziki, wszywane w rękaw.
Guziki ebonitowe lub toczone z drewna. Mankiety tzw. fałszywe z lekkim szpicem do góry od zewnątrz.

  1. Giubba Sahariana

    Kurtka z bawełny w kolorze piaskowym. Zapiana pod szyję z dużym kołnierzem, z możliwością jego wyłożenia.
    Na froncie zapięcie na 5 guzików, 4 kieszenie z zakończone na rogach pod kątem prostym, każda z kontrfałdą.
    Kieszenie dolne typu miechowego. Kieszenie górne zapinane nie klapką, lecz pod górną część frontu kurtki.
    Klapki dolnych kieszenie i front kryjący górne kieszenie w półokrągły szpic. Naramienniki odpinane,
    mocowane na poprzeczkę doszyta na ramieniu i guzik. Mankiety proste zapinane. Kurtka spinana w pasie
    paskiem na klamrę (w innej wersji na guziki po środku paska lub dwie przesuwane klamry) Na plecach
    charakterystyczne dodatkowe nakrycie pleców, wykończone w dwa półokrągłe szpice. Plecy z rozcięciem
    po środku, z krytą kontrfałdą. Była też wersja Sahariany, zakładana przez głowę, z rozcięciem po środku
    koszuli zapinanym na 3 guziki i kieszeniami jak w kurtce m.34.

W październiku 1940 r. wprowadzono nowy wzór kurtki „wiatrówki” dla jednostek Alpini i dla Bersaglierów.
Kurtka posiadała szlufki na pas główny (co pozwalało na rezygnację z szelki podtrzymującej ładownicę), była
wiązana po bokach i wkładana przez głowę. 

16Na kołnierzach mundurów naszywano patki tzw. mostrine, czyli oznakę broni. Dla Bersaglierów
miał on formę płomienia z dwoma ogonami tzw. fiamme cremisi tj. w kolorze ciemnej purpury z dopinaną po środku
metalową gwiazdą pięcioramienną w kolorze srebrnym (tzw. gwiazda sabaudzka). Wprowadzano je od 1848 r.
do 1866 r. Oznaczenia stopni wojskowych, oprócz naramienników umieszczano również na rękawie,
powyżej mankietów.

8) Spodnie m.41 ( Pantalone M.41 tropicale)

Spodnie tropikalne, szerokie wykonane z tkaniny bawełnianej, zakończone w połowie łydki wiązanym
mankietem. Dla jednostek spadochroniarzy przeznaczone były spodnie zakończone wiązanym mankietem
dopiero przy kostce. Spodnie z dwiema kieszeniami krytymi w szwach. W warunkach afrykańskich używano
też krótkich spodenek, z charakterystycznym paskiem bawełnianym z klamerką w „tunelu” zaszytym w
spodniach i kieszonką z tyłu.

Łydkę okrywano owijaczami (mollettiere m.40) wykonanymi z sukna w kolorze grigioverde lub wykonanymi z bawełny (wraz z podszewką) w kolorze piaskowym. Używano również długich wełnianych skarpet (calzini) w kolorze grigioverde lub w kolorze beżowym, szarym. Dodatkowo noszono na nich niższe skarpetki, zwykle w jaśniejszym kolorze, które wywijano na cholewkę buta. Motocykliści nosili też skórzane sztylpy (gambali)w kolorze czarnym zapinanymi na dwa skórzane paski z klamerkami.

 

9) Trzewiki m.1912 (scarponi)

Trzewiki skórzane na skórzanej podeszwie, wiązane, podkute. Z przodu charakterystyczny nosek
z obszyciem pojedynczą nicią z wcięciem w kierunku podbicia stopy. Buty ze skóry juchtowej
w kolorze brązowym. Oprócz butów noszono również sandały ze skóry juchtowej w kolorze brązowym.
Natomiast oficerowi nosili wysokie buty tzw. oficerki w kolorze brązowym lub w wersji kontynentalnej
w kolorze czarnym.

10) Pas główny, szelki i ładownica (cinturino M.1891, traccola per giberne, giberna in cuoio M.1907)

Pas główny (cinturino M.1891) skórzany w kolorze grigioverde, zapinany na prostokątną klamrę z dwoma bolcami
oksydowaną na czarno. Klamra zapiętego pasa umieszczona była z boku żołnierza, a nie po środku.

1 - cinturone

Na środek pasa zakładano pojedynczą dwukomorową ładownicę (giberna m.1907) w kolorze grigioverde
lub brązowym,(co do zasady w jednostkach Bersaglierów). Od środka ładownicy doszyte było metalowe oczko.
W 1936 r. wprowadzono modyfikację ładownicy M.1907. W wersji M.1907/36 zastosowano wzmocnienie paska
zapinającego klapkę ładownicy za pomocą nitu.

Pas z ładownicą podtrzymywany był na pojedynczej szelce (traccola per giberne) wykonanej ze skóry, w kolorze grigioverde, zakładanej na szyję. Szelka na obydwu końcach zakończona była metalowymi hakami oksydowanym na czarno, zaczepionymi o oczko ładownicy. Wewnątrz ładownicy znajdował się stelaż z drutu zapobiegający zapadaniu się ładownicy.

1

11) Żabka na bagnet i łopatkę (Tasca porta baionetta m.1891 / baionetta M.91/38)

Żabka występowała w pięciu wariantach:

- żabka na sam bagnet M.1891
- wersja dla batalionu San Marco, wykonana z brezentu, tak jak reszta oporządzenia tego batalionu.
- żabka wspólna dla bagnetu i narzędzi pionierskich (łopatki piechoty lub oskarda); występowała
w kolorze grigioverde lub brązowo-zielonym
- żabka j.w. w wersji brezentowej dla batalionu San Marco
- żabka na bagnet i małą , prostokątną maczetę. Ten wariant też był dostępny w wersji brezentowej.

Żabka wykonana za skóry w kolorze grigioverde lub brązowym ( w wersji tropikalnej), noszona na
pasie głównym na „oczku” nitowanym 6 nitami. Łopatka wkładana była do tulei i zapinana skórzanym
paskiem na klamerkę przechodzącym przez dwa otwory w łopatce. Bagnet wkładany do szlufki
naszytej na szlufkę przeznaczoną dla łopatki. Pokrowiec wraz zawartością noszono na lewym boku
na pasie głównym.

12) Manierka (borraccia M.33)

Manierka aluminiowa, w formie spłaszczonej, zaokrąglonej butelki o płaskim dnie. Zamykana na korek
aluminiowy z uszczelką z korka. Korek zaopatrzony od góry w „gwizdek”, po wyjęciu, którego możliwe
było picie bez odkręcania manierki. Korek mocowany do manierki za pomocą aluminiowego łańcuszka.
Manierka zaszywana (na stałe) była w pokrowcu wełnianym w kolorze grigioverde, ale zdarzały się źle
wybarwione pokrowce w kolorze brązowym, zielonym, oliwkowym, szarym itp. Wokół szyjki manierki
montowany był koszyczek z dwoma uszkami, które wychodząc poza pokrowiec służyły do zaczepienia
bawełnianego paska. Manierka standardowa miała pojemność 1 l. Jednostkom walczącym w Afryce,
sanitariuszom oraz strzelcom alpejskim (Alpini) wydawano manierki o pojemności 2 l. Manierkę noszono
przez ramię na prawym boku. W użytku były również w mniejszej ilości manierki m.30 (bez płaskiego dna,
o nieco innym kształcie) zapinane na pasie głównym, za pomocą bawełniano-skórzanego paska.

13) Maska przeciwgazowa i Torba na maskę przeciwgazową m. 33( borsa porta maschera antigas
M.33) i m.35

Maski przeciwgazowe T. 33 i T.35 noszono w torbach brezentowych w kolorze oliwkowym (spotykane są różne
odcienie zieleni) na pasku bawełnianym, po lewej stronie. Torba na maskę wcześniejszego typu miała kształt
kwadratowy, natomiast torby na maskę tipo 35 miały kształt tulei zwężającej się ku dołowi. Obydwie torby były
zapinane skórzanym paskiem na metalowy knopik lub dwa knopiki (T.33).

DODATKOWE WYPOSAŻENIE:

14) Tornister piechoty M.39 (zaino/borsa tattico per sacco per armi a piedi M.39)

Brezentowy tornister z dwiema podziałkami wewnątrz. Klapa zamykana na skórzane paski za pomocą dwóch
knopików. Za pomocą trzech pasków (jednego na górze i po jednym na bokach) do koca troczono koc,
natomiast za pomocą dwóch pasków na dnie tornistra troczono do niego płachtę namiotową. Paski do
troczenia były początkowo skórzane w kolorze grigioverde (cinghie grigioverde d’affardellamento; o długości
49 cm, z sześcioma dziurkami, zapinane na zwykłą klamerkę z rolką), a następnie bawełniane.

15) Płachta namiotowa M.29 (Telo Mimetico Impermeabilizzato per Tenda Modello M.29)

Jedynym wzorem kamuflażu używanym przez Włochy podczas II wojny światowej było M29 zwane też 1929
Telo Mimetico. Wzór ten wprowadzono w 1929 r. i obowiązywał do wczesnych lat 90-tych, co czyni go
najdłużej używanym kamuflażem wojskowym na świecie.

Na początku płachta miała kształt kwadratowy (180 cm na 180 cm) i poprzez spinanie kilku sztuk guzikami
tworzono małe lub większe namioty. Druga wersja płachty ma na środku otwór przysłaniany klapką, który
pozwala na używanie płacht nie tylko jako namiotu, ale i noszenie jej jako tzw. poncho (podobnie jak
niemiecka płachta M31).

Oryginalny materiał kamuflażowy był bawełniany o grubości i wadze zbliżonej do niemieckich płacht.
W odróżnieniu od niemieckich płacht włoskie były zadrukowywane kamuflażem po jednej stronie,
co czyniło je nie-odwracalnymi na spodnią stronę tkaniny, która miała kolor w odcieniach brązu.
Do barwienia tkaniny używano kolorów jasno zielono-żółtego, średniego zielonego i brązowego.
Zachowane z czasów wojny włoskie płachty cechuje jednak duża różnorodność tych kolorów.
Z tego powodu trudno jest odróżnić płachty wojenne od powojennych.

Najłatwiej zidentyfikować oryginalna płachtę po guzikach i otworach na linki. Oryginalne, wojenne płachty
mają te otwory obszywane, zaś powojenne są już okute metalowym oczkiem. Zdarzają się jednak i powojenne
płachty z obszyciem zamiast okucia.

Wojenne płachty powinny mieć bakelitowe brązowe guziki w odcieniach od khaki do jasno brązowego, nawet
w kolorze rdzy. Guziki te powinny mieć 3-4 dziurki i powinny być przyszyte, podczas gdy w płachtach powojennych
mają brązowe metalowe guziki nabijane na tkaninę zamiast szycia. Zdarzają się jednak i powojenne płachty
włoskie z bakelitowymi guzikami. Brązowe 4-dziurkowe guziki z plastiku można znaleźć i na wojennych i na
powojennych płachtach.
Wojenne płachty mają stemple na odwrotnej nie-kamuflażowej stronie.Zwykle znajdują się one na przed
rogiem płachty i wykonane są czarnym tuszem. Drugie oznaczenie wykonane jest tuszem żółtym lub białym
po obu stronach środkowego szwa. Zwykle stemplowany jest rok i miejsce produkcji.

Spotyka się m.in. takie napisy:
- S – A – BERNOCCHI – COLORI CROMO – AMERICA – CANAPA (najczęstsze)
- COTONIFICIO BUSTESE CROMO AMERICA
- MAZZONIS – TORINO – CROMO. – AMERICA – CANAPA
- COTONIFICIO MAINO – CROMO
- CROMO AMERICA FILATURA DI SANT ANTONIO S.A.

Pomóc w identyfikacji może też kolorystyka, ale tylko pomocniczo.

Typowe powojenne płachty mają : bardziej turkusowy odcień zamiast zielonego, a zamiast
jasno zielono-żółtego jest kolor podobny do musztardowego. Bardzo podobne do włoskich są płachty włoskie
powojenne oraz belgijskie, ale różnią się one fakturą barwienia, która jest w dotyku szorstka zamiast miękkiej,
naturalnej.

Włoskie płachty z czasów wojny charakteryzują się również tym, że przez środek wzoru kamuflażowego
biegnie brązowy „pas”, który dzieli ja na pół. Po wojnie ten brązowy przedziałek znika z powodu zmiany
w procesie nadruku wzoru kamuflażu.

W II-wojennych włoskich płachtach spotyka się takie typy guzików:

a)  corozo (rdzawe ), 3-dziurkowe, w kształcie talerza
b) prasowana fibra, brązowe, w kształcie talerza
c) bakelitowe, 3-4 dziurkowe, brązowe, w kształcie talerza
d) metalowe, malowane matową farbą, 3-dziurkowe, w kształcie talerza z płaską krawędzią.
e) metalowe, malowane brązową farbą, 3 lub 4-dziurkowe, w kształcie talerza z zaokrągloną krawędzią.
f) metalowe, pełne, w kształcie talerza, podobne do niemieckich guzików.

W warunkach afrykańskich używano również płachty namiotowej, w kamuflażu pustynnym, tj. z beżowego
brezentu.

W komplecie z płachta namiotową żołnierz otrzymywał zestaw składający się z:

a) 3 aluminiowych rurek (clarinetti), które po złożeniu stanowiły maszt dla „namiotu” z płachty namiotowej ,
b) 2 drewnianych śledzi (picchetti)do tego namiotu,
c) 2 sznurków krótkich i jednego dłuższego (cordicella)

14

16) Menażka M.30 (gavetta M.30)

Menażka model 30 była następcą menażki wzór 1872, zmodyfikowanej w 1882, 1885 i 1896 r. wykonanej
z cyny (dla kawalerii) lub stali.Model ten był z przodu oznaczony metalową lub mosiężną blaszką z numerem
seryjnym. Po wybuch pierwszej wojny zaniechano tej praktyki.

Menażka aluminiowa, dwuelementowa o wymiarach: wysokość 122 mm, długość 156 mm, szerokość 96 mm.
Była też większa menażka przeznaczona dla Alpini o wysokości 138 mm i długości 195 mm. Menażka ma
dwoje przynitowanych uszu: jedno na korpusie, drugie na „patelni”, która posiada uchwyt mocowany
trzema nitami. Uchwyt wykonany jest z drutu stalowego wychodzącego ze środka mocowania. Krawędzie
„patelni” wywinięte na zewnątrz. Po bokach korpusu głównego przynitowano odlewane oczka, na których
mocowany jest druciany uchwyt menażki. Menażki malowano na kolor oliwkowo-zielony lub ciemny khaki,
bardzo często spotykane są jednak egzemplarze niemalowane. Menażki w kolorze ciemnym khaki są typowe
dla wojsk walczących w Afryce. Menażki noszono w brezentowym pokrowcu troczonym za pomocą skórzanego
troka do tornistra lub torby na maskę M.33. W warunkach frontowych powszechne było jednak noszenie menażki
bez pokrowca, ze względu na ich brak lub ze względów praktycznych.

W zestawie z menażką wydawano aluminiowy widelec (forchetta) i łyżkę (cucchiaio).

Obok menażki żołnierzom wydawano też cynowy a potem aluminiowy kubek (tazza) ze składanym uchwytem
z drutu, jak w menażce. Wysokość 80 mm, długość 118 mm.

17) Gogle ochronne ( np. Occhiali M.38)

W celu zapewnienia ochrony oczu żołnierzy przed piaskiem i słońcem wydawano okulary/gogle ochronne.
Dostępne były różne typy okularów. Model z 1938 r. wykonany był z aluminiowej ramy z otworami wentylacyjnymi,
gumowych uszczelek wokół każdego okularu (w kolorze pomarańczowym), przy czym soczewki wykonane
były z celuloidu w różnych odcieniach (żółty, brązowy, prawie czarny). Soczewki dało się wymieniać.
Gogle noszono na gumce w osnowie bawełnianej, z regulacją na metalowych klamerkach. Po złożeniu
można było je przechowywać w aluminiowym etui. Okulary te często noszono na szyi lub na hełmie korkowym.

18) Szalik

W celu ochrony szyi przed oddziaływaniem słońca i piasku żołnierze zaopatrywali się w chusty/szaliki wykonane
z bawełny lub jedwabiu.

19) Sweter (Maglione)

Dla ochrony przed zimnem wydawano żołnierzom swetry z dzianiny wełnianej w postaci tzw. golfu lub
swetra zapinanego na kilka guzików pod szyją albo na ramieniu.

20) Koc (Coperta)

Koc wełniany w kolorze szarym (niekiedy z lekkim odcieniem brązu) o wymiarach około 210 na 160 cm,
z charakterystycznym jasnym pasem (jeden szeroki pas + dwa węższe) tkanym wzdłuż krótszej krawędzi.

21) Znak tożsamości tzw. nieśmiertelnik M.32(Piastrine do riconoscimento M.32)

Wykonany z blaszki stalowej cynkowanej, z przetłoczoną krawędzią, złożonej na stałe na pół, z oczkiem u góry
(w jednej z części), służącym do przełożenia łańcuszka. Zapięcie w formie haczyka wkładanego do okrągłej
tulejki. Noszony czasem w małym bawełnianym pokrowcu, w celu zapobiegnięcia otarciom. Na nieśmiertelniku
wybijano z jednej strony: numer rejestracyjny żołnierza, w nawiasie – numer okręgu wojskowego,
nazwisko i imię, imię ojca oraz imię i nazwisko panieńskie matki, rok urodzenia (classa – rocznik),
miejsce urodzenia. Przy mniejszych miejscowościach podawano w nawiasie miasto siedzibę gminy (commune).
Czasem podana kolejność była zmieniana, np. najpierw podawano roku urodzenia.

22) Krawat (cravatta)

W armii włoskiej szeregowcy używali krawatów bawełnianych w kolorze kaki (do munduru tropicalnego)
lub kolorze szarozielonym (do munduru kontynentalnego). Oficerowie nosili krawaty dziane, wełniane.

22) Bandolier M.1897 (Bandoliere)

Bandolier skórzany, z dwoma komorami na amunicję do karabinu Carcano. Były trzy wersje:

a)pierwsza na końcu miała pierścień metalowy do mocowania kabury na rewolwer Bodeo
M.1889 lub pistolet Beretta M.34 (wersja dla oficerów)

b) druga w miejscu pierścienia miała dodatkową dwuczęściową ładownicę na amunicję do
karabinu Carcano;

c) trzecia była wykonana ze skóry i brezentu.

Wszystkie wersje posiadały możliwość dopinania bandoliera do guzika kurtki mundurowej.
Bandolier był malowany na kolor grigioverde lub był brązowy (wersja dla jednostek kolonialnych).
Przydzielano go żołnierzom kawalerii, artylerii konnej, artylerii dywizyjnej, jednostkom transportowym,
a czasem i czołgistom. Nosili go jednak i żołnierze innych jednostek.